Hoogbegaafd of ontwikkelingsvoorsprong?

Eens per maand wordt er in de Bibliotheek van Schiedam, een lezing of workshop georganiseerd met betrekking tot (jonge) kinderen en alles wat daarbij komt kijken. Op 13 februari was er een workshop over (hoog)begaafdheid bij kinderen, met daarbij een hoop tips, tricks, en uitleg. Het was een hele informatieve avond en ik herkende hieruit veel dingen vanuit mijn jeugd, maar ook veel acties en reacties van onze knul, zo jong als dat hij is. Deze week ga ik wat dieper in op het verschil tussen (hoog)begaafd en een ontwikkelingsvoorsprong, maar ook wat nou kenmerkend is voor (hoog)begaafde kinderen; het is méér dan alleen ‘heel erg slim’ zijn. 

Renzulli & Mönks

Meneer Renzulli heeft het ‘drie ringen model’ opgezet; een hoge score op intelligentie alleen was níet het enige om mee vast te stellen dat een kind hoogbegaafd is. Hij constateerde het volgende:

383-hoogeveen-1

  • Hoge intellectuele capaciteiten
  • Creativiteit in het bedenken van oplossingen
  • Doorzettingsvermogen om een taak te volbrengen

Een kind die over alle drie deze eigenschappen beschikt, bevindt zich dus in de ‘kern’ van deze drie cirkels en kán worden aangemerkt als hoogbegaafd.

 

Model-van-monksMönks heeft dit “drie ringen model” uitgebreid en heeft ook de omgevingsfactoren erbij betrokken. Juist kinderen zijn enorm te beïnvloeden door hun omgeving; in positieve, maar ook negatieve zin. Juist hierom is goede begeleiding en de juiste samenwerking tussen ouders, leerkrachten en/of pedagogisch medewerkers zo enorm belangrijk! Zo kan een (hoog)begaafd kind misschien minder goed aansluiting vinden bij klasgenoten of leeftijdsgenoten. Niet omdat zij ‘dommer’ zouden zijn, maar simpelweg omdat je kind op dat moment al hele andere interesses heeft, of al veel meer de verdieping in wil gaan met bepaalde lesstof. Dit kan voor veel frictie zorgen tussen leeftijdsgenoten wanneer het kind doorkrijgt dat het niet goed ‘aansluit’ op zijn leeftijdsgenoten, en het is dan ook goed om te onderzoeken met welke leeftijdsgroep je kind wél goed mee kan komen. Het is wel van belang dat je kind zich niet gaat afzonderen van de rest van zijn leeftijdsgenoten, dus het vinden van een goede balans is hierin wel een must; je kind is immers nog steeds en vooral een kind! Hierbij komen dus ook het stukje “school” en “gezin” kijken; hoe communiceren zij met elkaar, en hoe zorg je ervoor dat de lesstof, maar ook de omgeving genoeg stimuleert om zich niet te vervelen, maar niet te veel stimuleert en je kind zich gaat afzonderen van de rest, met daarnaast ook nog het gevaar voor faalangst. Een hele klus dus, maar wanneer deze drie omgevingsfactoren goed op elkaar afgestemd zijn kan het “potentieel” het beste tot zijn recht komen, zoals dat dan zo mooi heet.

Ontwikkelingsvoorsprong

Omdat je aan een dreumes of peuter eigenlijk nog niet heel veel kan meten of toetsen, is over ‘hoogbegaafdheid’ bij peuters nog niet zo heel veel bekend. Wel kunnen baby’s en peuters al kenmerken vertonen, zoals ik eerder omschreef in Hoogbegaafdheid bij kinderen. Een aantal kenmerken die ook gedurende de hele basisschool & middelbare school-tijd door kunnen lopen;

  • perfectionistisch
  • uitgesproken rechtvaardigheidsgevoel, een hoog verantwoordelijkheidsgevoel
  • originele ideëen en oplossingen
  • zelfstandig
  • autodidact; leert zichzelf lezen, schrijven, rekenen
  • overgevoelig (of hoogsensitief)
  • continu verschillende dingen tegelijk willen doen, op een hoog tempo doorgaan

Dit lijken los van elkaar allemaal onschuldige kenmerken, maar wanneer dit niet op tijd aan elkaar gelinkt wordt en dus goed begeleid wordt, kan dit doorslaan in faalangst, een negatief zelfbeeld en een te groot ‘gat’ tussen het kind en de leeftijdsgenoten. Het is daarom fijn als je een kinderopvang treft of een gastouder die goed kijken naar het individu en hier ook mee aan de slag kunnen. Het is fijn als er één of twee keer per jaar (maar misschien zelfs 3 of 4 keer per jaar) wordt gekeken naar de ontwikkelingen van je kind op motorisch gebied (grove en fijne motoriek), maar ook op taalgebied, het sociale en empathisch vermogen (hoe gaat je kindje met andere kinderen om, vindt hij voldoende aansluiting) en door te kijken waar je kindje interesse in toont. Bij ‘ons’ op de kinderopvang observeren ze de kinderen vrij vaak, en houden ze aan de hand van ‘scores’ bij hoe ver het kind is op bovenstaande gebieden. Ze gaan hierbij uit van het ‘gemiddelde’, en maken daarbij ook de vergelijking naar jongere en oudere kinderen. Door dit een aantal keer per jaar te doen kunnen ze goed in kaart brengen waar er voor je kind meer aandacht nodig is, waar je kind gewoon goed meekomt met de rest van de groep en wellicht ook waar het kind op dat moment hele grote sprongen maakt. Zo komt onze knul dus enorm goed en hoog op het gebied van taal en spraakontwikkeling; zijn actieve en passieve woordenschat zijn enorm groot, hij weet ook vaak de juiste voorzetsels en lidwoorden te gebruiken en kan enorm duidelijk articuleren. Dat leidt echter wel eens voor een hoop frustratie en woede bij hemzelf, want hoe vervelend is het als je iets probeert uit te leggen aan Joep, maar Joep heeft geen idéé wat je nou precies bedoelt en gaat weer wat anders doen. Misschien had Joep wel net iets weggegooid wat niet mocht (iets met een hoog verantwoordelijkheidsgevoel) en wilde hij dat heel graag duidelijk maken, maar Joep snapt dat nog niet. Daar kan onze knul dan bijvoorbeeld enorm mee zitten. Niet omdat Joep over een andere woordenschat beschikt, maar omdat hij wel de woorden kan gebruiken, maar niet kan begrijpen dat een ander die woorden nog niet kan gebruiken. Natuurlijk kan dat een keer voorkomen, maar als dit continu is kan dat wel degelijk ervoor zorgen dat je kind zich gaat afzonderen, niet meer graag met de andere kinderen wil spelen en dat is nu juist wat je níet wil. Gelukkig is onze kinderopvang hier goed op ingespeeld en kijken ze echt naar wat ieder kind afzonderlijk van elkaar nodig heeft, en gaan ze desgewenst wat eerder (of later) naar een andere groep over; wanneer het kind er op alle fronten aan toe is.

Herkenbaar in mijn ‘jeugd’

Goed, ik voel me nu wel heel oud nu ik het ‘jeugd’ noem, maar tijdens de workshop kwamen een hoop gevoelens, voorbeelden en kenmerken me enorm bekend voor. Zo werd ik continu “Rachelle met het rekenmachientje in d’r hoofd” genoemd op de basisschool, of “Rachelle, de wandelende Encyclopedie” (we deden nog niet zo aan Wikipedia). Op de basisschool vond ik dat prachtig, maar op de middelbare school kwam ik ineens wel in een gat terecht; zat ik dan op het Gymnasium, met m’n zware, zware onvoldoendes voor wiskunde. Maar ik was toch Rachelle, met de rekenmachine in m’n hoofd? Waarom snapte ik dít dan niet? Ook was ik niet gewend om echt te leren voor een toets; op de basisschool hoefde ik het alleen maar even een keer gezien te hebben en dan kon ik zo alle hoofdsteden van alle Europese landen opdreunen, ik kon enorm snel lezen en was dus ook binnen no-time door de “leeslaatjes” heen (wat nu volgens mij allemaal AVI niveau’s zijn). Ik vond het namelijk héérlijk om te lezen en vooral de boeken van Roald Dahl waren favoriet. Dat zorgde ook voor frictie tussen mij en de leerkrachten; ik moest wel even komen laten zien dat ik écht al die rijtjes zo snel kon lezen, en al die boeken ook echt had gelezen.Wanneer bleek dat ik inderdaad al die boeken al had gelezen, kreeg ik weer andere lesstof van een klas hoger. Als een spons zoog ik dat allemaal op, maar ik leerde er niet mee léren. Daarnaast werd ik vaak als ‘betweter’ gezien. “Rachelle weet het beter dan de juf”, of ik werd ‘bijdehand’ genoemd.

Hoe de basisschool hierin kan begeleiden, hoe ze vooral ook níet moeten handelen en hoe je als ouders zijnde hier ook goed in kan begeleiden en onderpresteren kan voorkomen, dat bespreek ik in een volgende blog.



Laat je een reactie achter?

5 thoughts on “Hoogbegaafd of ontwikkelingsvoorsprong?”

  • Fijne, accurate informatie.
    Ik heb hier zo’n meisje zitten thuis.
    De school gaat er Erg goed mee om, in de mate van het mogelijke. Benieuwd om de suggesties te lezen volgende keer!!

  • Mijn zevenjarig is begin januari getest en bleek hoogbegaafd.
    De reden dat ik zelf lang ben blijven twijfelen is dat hij zichzelf niet leerde rekenen of schrijven en dat lezen heel moeilijk ging.
    Hij blijkt een beelddenker te zijn.

    En ja, dat denken dat het allemaal geniën zijn en dat het alleen een hoog IQ is *zucht*
    Er is nog veel werk aan de winkel.
    Ik schreef er ook al blogjes over!

Ik ben heel benieuwd naar jouw mening!

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers liken dit: